Co to jest hipnoza?

hipnoza | indukcja | katalepsja | nieświadomy umysł | odpowiedzi ideomotoryczne | rozluźnienie | stan hipnozy | sugestia

co to jest hipnozaCo to jest hipnoza? Na pewno wiadomo tylko, że nie jest snem.

Spośród wielu ujęć zjawiska hipnozy najbardziej intuicyjne odnosi się do stanu „półświadomości" pomiędzy czuwaniem a snem [4], jednak badacze zajmujący się tym zjawiskiem są zgodni, że hipnoza nie jest snem. Mylące jest zapewne użycie greckiego słowa „hypnos" (oznaczającego sen) w nazwie tego zjawiska [2].

Czym zatem jest hipnoza? Jak dotąd nie ma zadowalającej wszystkich teoretyków odpowiedzi. Badacze próbują odpowiedzieć na pytanie, co dokładnie dzieje się, kiedy człowiek słyszy słowa indukcji i zaczyna zachowywać się w zasugerowany sposób.

Od kilkudziesięciu lat toczy się dyskusja jak wytłumaczyć zachowanie człowieka w trakcie hipnozy. Powstały dwa główne nurty próbujące określić, czy w trakcie hipnozy jesteśmy w odmiennym stanie świadomości, czy też nie. Pytanie dotyczy więc tego, czy po sugestii rozluźnienia i skupienia się zwykle na głosie osoby hipnotyzującej następuje jakościowa zmiana w osobie hipnotyzowanej, czyli czy wchodzi ona w stan hipnozy, czy też jej zachowanie można wyjaśnić innymi zjawiskami psychologicznymi.

Dosyć uniwersalna wydaje się definicja stworzona przez Brytyjskie Towarzystwo Medyczne. Hipnoza jest tu rozumiana jako „przejściowy stan zmienionej uwagi, w którym mogą pojawiać się różne zjawiska spontanicznie bądź jako reakcje na werbalne lub inne bodźce". Jej istotę stanowi zatem koncentracja na wewnętrznych lub zewnętrznych sygnałach [4]. Patrząc na zdjęcie obok można powiedzieć, że w normalnym stanie świadomości zwykle widzimy cały obraz – drzewo, łąkę czy niebo – jednak raczej rzadko koncentrujemy się wybiórczo na trawie. Hipnoza pozwala skupić się na danym elemencie naszego doświadczenia pomijając inne. Dzięki takiemu zawężeniu uwagi możemy bardziej wyraźnie doświadczyć np. tego, co w danej chwili pojawia się w naszym umyśle czy ciele, czego w codziennym doświadczeniu nie potrafimy sobie uświadomić. Możemy również połączyć się z najbardziej twórczą częścią naszego nieświadomego umysłu, by rozwiązać dany problem lub wypracować pożądany nawyk. Staje się to możliwe dzięki zwiększonej podatności na sugestie w trakcie hipnozy.

W ten sposób po indukcji wprowadzającej stan przyjemnego rozluźnienia osoba hipnotyzowana jest skoncentrowana na swoim wnętrzu. Większość osób, które doświadczyły hipnozy opowiada, że w trakcie jej trwania słyszała lub nie dźwięki dochodzące z otoczenia, jednak przestawały one być istotne. Reakcje na zewnętrzne tło były zwykle zależne od głębokości hipnozy, oraz od rodzaju sugestii. Możliwe jest bowiem zasugerowanie danej osobie, by nie reagowała na określony aspekt rzeczywistości – są to tzw. halucynacje negatywne, które zwykł wprowadzać np. Milton Erickson.

Osoba zahipnotyzowana zachowuje się w specyficzny sposób, choć nie ma zgodności, czy zachowania te występują tylko podczas hipnozy.
Hipnozie mogą towarzyszyć następujące zachowania [3]:
- katalepsja (napięcie mięśni, unieruchomienie lub usztywnienie zachowania);
- zwolnienie psychofizjologicznych reakcji np. pulsu, oddychania, ślinienia czy bicia serca;
- skoncentrowanie wzroku;
- zmiany głosu;
- opóźnienie ruchów;
- odpowiedzi ideomotoryczne (nieświadome i poza kontrolą woli ruchy kończyn).

Ważnym głosem w toczącej się dyskusji o naturze hipnozy są badania próbujące poznać funkcjonowanie mózgu osób hipnotyzowanych. Nie znaleziono jednego neurologicznego wyznacznika hipnozy potwierdzającego lub odrzucającego teorie istnienia lub braku stanu hipnozy. Coraz większa liczba badań za pomocą nowoczesnych metod obrazowania mózgu, takich jak funkcjonalny rezonans magnetyczny czy PET wydają się jednak potwierdzać, że hipnoza to szczególny stan umysłu charakteryzujący się odmiennym funkcjonowaniem mózgu niż np. stan czuwania. Zachowanie osoby hipnotyzującej wydaje się zmieniać funkcjonowanie płatów czołowych mózgu u osoby hipnotyzowanej, przez co m.in. jej krytycyzm jest obniżony. Nawykowe sposoby cenzurowania własnych wspomnień, doświadczeń czy pragnień zostają wówczas rozluźnione. Być może dzięki temu podczas hipnozy udaje sie wywołać szereg zjawisk hipnotycznych, np. przywołanie stłumionych czy wypartych wspomnień lub uczuć albo znieczulenie jakiejś części ciała. Ze względu na opisane procesy jest szczególnie istotne, by hipnozę przeprowadzała osoba stosująca się do standardów etycznych psychoterapeuty.

Hipnoza jest bowiem zawsze relacją dwóch osób, z których jedna – za świadomą zgodą drugiej i w określonym przez nią celu – pomaga zainicjować i przejść cały proces. Możemy być w również w naturalnym stanie hipnozy budząc się ze snu – zjawisko to nie jest więc jakimś nowym czy niecodziennym stanem naszego umysłu. Sygnałem do zakończenia hipnozy jest zwykle konkretna sugestia, jednak możemy też przejść w normalny fizjologiczny sen. Nie da się więc „nie wyjść ze stanu hipnozy". Hipnoza jest bezpieczną metodą terapii pod warunkiem, że jest prowadzona przez wykwalifikowaną i zachowującą się etycznie osobę.

Literatura cytowana:

  1. Carich M.S. (1990). The Basics of Hypnosis and Trancework. Individual Psychology, Vol. 46, Nr 4, Grudzień;
  2. Gruzelier J.H. (2000). Redefining Hypnosis: Theory, Methods and Integration. Contemporary Hypnosis, Vol. 17, No. 2, pp. 51–70
  3. Kirsch I., Lynn J.S. (1995). The Altered State of Hypnosis. Changes in the Theoretical Landscape. American Psychologist, October;
  4. Tepperwein K. (2005) Wyższa szkoła hipnozy. Hipnoza-autohipnoza. Praktyczne porady dla każdego. Wydawnictwo KOS, Katowice.

Opracowała Barbara Langman

Więcej informacji na temat zjawiska hipnozy można znaleźć w dziale linki. 

 

 

Images: Simon Howden / FreeDigitalPhotos.net  Salvatore Vuono / FreeDigitalPhotos.net